Bursa Uludağ Üniversitesi

myuce@uludag.edu.tr

ORC-ID: 0000-0001-6398-5589

KURULUŞUNDAN GÜNÜMÜZE KADAR TÜRKİYE CUMHURİYETİNİN

EKONOMİK GELİŞİMİ: UYGULANAN TEMEL EKONOMİK POLİTİKALAR,

MEVCUT DURUM VE GELECEĞE YÖNELİK PERSPEKTİFLER

Büyük bir ekonomik yıkıntıyı üzerinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti yüz yılı arkada bırakırken dünyanın en büyük yirmi ekonomisi içinde yer alabilmeyi başarabilmiştir. Dinamik bir ekonomik yapıya sahip olan Türkiye, özelikle hizmet ve imalat sektöründe güçlü bir alt yapı kurmuştur. Bu yapı sonucu son dönemlerde savunma sanayi alanında önemli ilerleme sağlamıştır. Türkiye’nin ekonomik yapısını analiz edilirken, izlenen ekonomik politikalara da bakmak gerekir. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte geçen 100 yıllık süreçte Türkiye’de liberal ekonomik yapı kurulmaya çalışılmıştır. Ancak ülkenin tarihsel süreç içinde devraldığı yapı ve sosyo-ekonomik dinamikleri yanında dünyada şekillenen ekonomik konjonktürler sonucu Türk ekonomisi dönem dönem şiddet ve dereceleri farklı birtakım resesyonlara maruz kalmıştır. Bu dönemlerde devlet farklı derecelerde ekonomiye müdahale ederek istikrar tesis etmeye çalışmıştır. Türkiye’de ekonomik yapının oluşmasında ve işleyişinde maliye politikası oldukça etkin bir işlev üstlenmiştir. Özellikle krizlerin sıklıkla yaşandığı 2000’li yıllarda krizlerin etkilerinin hafifletilmesi ve krizlerin aşılması amacıyla sıklıkla maliye politikası araçlarına başvurulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Türkiye Cumhuriyeti, Türkiye Ekonomisi, Ekonomik Politikalar, Maliye Politikaları, Cumhuriyetin Yüzüncü Yılı.

TC Azərbaycandakı səfirliyinin mətbuat müşaviri,

Bakı Dövlət Universiteti Jurnalistika fakültəsinin qiyabi doktorantı

TarixVeOnunProblemleri@gmail.com

AZƏRBAYCAN VƏ ERMƏNİSTAN ARASINDA İNFORMASİYA MÜHARİBƏSİ: AZƏRBAYCANDA MEDİANIN İNKİŞAFINDA ÜMUMMİLLİ LİDER

HEYDƏR ƏLİYEVİN ROLU

1988-ci ildə Ermənistan tərəfinin Azərbaycanın tarixi torpaqlarına açıq ərazi iddiaları və etnik təxribatları ilə başlayan Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Ermənistanın Azər­baycana hərbi hücumu ilə nəticələndi. Sovet İttifaqı rəhbərliyində təmsil olunan ermənilər, Ermənis­tan SSR-in rəhbərliyi və xaricdəki erməni diasporu 1980-ci illərin əvvəllərindən SSRİ-nin mərkəzi hakimiyyətinin zəifləməsindən istifadə edərək Azərbaycan SSR-in tərkibində 1923-cü ildə yaradılmış Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin (DQMV-nin) qopardılaraq Ermənistan SSR-ə birləşdirilməsi üçün məqsədyönlü hərəkətə keçdilər. 1991-ci ildə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının (SSRİ) dağılmasından sonra Ermənistanın Dağlıq Qarabağa iddia etməsi ilə diplomatik yollarla həlli müm­kün olmayan problem ortaya çıxdı. Mübahisələr münaqişələrə, münaqişələr isə müharibələrə çevril­di. Ermənilərin bölgədə törətdikləri qırğınlardan sonra bir milyondan çox Azərbaycan türkü öz evlə­rini və yurdlarını tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Beynəlxalq səylər nəticəsində atəşkəslə başa ça­tan 1-ci Qarabağ müharibəsi ilə Ermənistan Dağlıq Qarabağla yanaşı, ətrafdakı 7 rayonu da işğal etdi. Ermənilər bu müddət ərzində media vasitəsilə törətdikləri qırğınları gizlətməklə yanaşı, Azər­baycanı öz xalqını qətlə yetirməkdə ittiham etdilər, işğalı qanuniləşdirmək üçün də hər cür üsula əl atırdılar. Bu dövrdə Azərbaycanda media gücünün olmamasından istifadə edərək öz tezis və “həqi­qətlərini” beynəlxalq ictimaiyyətə çatdıran ermənilər hərbi-siyasi sahədə olduğu kimi informasiya cəbhəsində də uğur qazandılar. Lakin 2020-ci ildə Azərbaycanın qələbəsi ilə başa çatan Vətən Mü­haribəsində Türkiyənin də verdiyi media dəstəyi ilə hərbi cinayətlərini gizlədə bilmədilər. Bu araş­dırmada Birinci Qarabağ müharibəsində ermənipərəst medianın münasibəti və mövqeyi, həm də Azərbaycanın imkanları müzakirə olunacaq. Bundan əlavə, Vətən müharibəsi zamanı Ermənistanın dezinformasiya səyləri və nəticələri nümunələrlə izah ediləcək.

Açar sözlər: Ermənistan – Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, informasiya müharibəsi, Heydər Əliyev, sosial media, I Qarabağ müharibəsi, II Qarabağ mübaribəsi.

доктор исторических наук,

заведующий кафедры Всеобщая история и технология преподавания истории

Азербайджанского государственного педагогического университета

sevincaliyeva2000@gmail.com

НЕКОТОРЫЕ АСПЕКТЫ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ПОЛИТИКИ

ТУРЕЦКОЙ РЕСПУБЛИКИ

В статье, посвященной 100-летию Турецкой Республики рассматриваются некоторые аспекты образовательной политики Турецкой Республики. Турецкая Республика отличается высоким уровнем образования, привлекает в свои учебные заведения множество иностран­ных студентов и стремится открывать свои учебные заведения по всему миру. Образова­тельная политика является "мягкой силой" государства.

Ключевые слова: Турецкая Республика, образовательная политика, "мягкая сила".

AMEA Mərkəzi Elmi Kitabxanası,

Bakı Dövlət Universiteti

Beynəlxalq jurnalistika və informasiya siyasəti kafedrasının müəllimi

mubariz2011@hotmail.com

AZƏRBAYCAN-TÜRKİYƏ MEDİA PLATFORMASI TÜRK DÜNYASININ İNTEQRASİYASINDA MÜHÜM ROL OYNAYA BİLƏR

Məqalədə Azərbaycan ilə Türkiyə arasında istər siyasi, istər iqtisadi, istər hərbi, istərsə də di­gər sahələrdə əlaqələrin inkişafının rolu qeyd olunur ki, bu da iki qardaş ölkə arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə töhfə verir. Bildirilir ki, indiki mərhələdə media sahəsində birlik ən yük­sək səviyyədə bizə lazım olan nüansdır. Çünki beynəlxalq media korporasiyalarının, eləcə də onlara tabe olan bəzi təşkilatların, dövlətlərin və ayrı-ayrı şəxslərin istər Azərbaycana, istərsə də Türkiyəyə münasibətdə apardıqları yalan təbliğat ictimai rəyi bizə qarşı yönəltməyə hesablanıb. Məqalədə qeyd olunur ki, xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı erməni təbliğat maşını ilə mübarizədə Azərbaycana ən böyük dəstəyi qardaş Türkiyənin mətbuatı və jurnalistləri verib. Bu həssas dövrdə Azərbaycan və Türkiyənin birgə fəaliyyəti informasiya müharibəsində üstünlüyü qoruyub saxlamaq­da bizə çox kömək etdi. Məqalədə, xüsusən də təbliğat proseslərinin sistemli və davamlı formada hə­yata keçirilməsi üçün birgə platformanın yaradılması və onun köməyi ilə informasiya müharibəsində üstünlüyə nail olunması tələb olunur.Azərbaycan və Türkiyənin ortaq media platformasının yaradıl­ması istiqamətində hər iki ölkənin mediasına məsul qurumların nümayəndələri tərəfindən görülən işlər və səylər təhlil edilib. Belə bir platformanın yaradılmasının qlobal informasiya müharibəsində yaranan təhlükələrin qarşısının alınmasına, media sahəsində birgə səylərin artırılmasına, beynəlxalq aləmdə hər iki ölkədən həqiqətə uyğun məlumatların yayılmasına böyük kömək edəcəyi vurğulanıb. Bu ortaq platforma hər iki ölkənin, eyni zamanda türk dünyasının inteqrasiyasında xüsusi rol oyna­yacaq.

Açar sözlər: Azərbaycan, Türkiyə, media platforması, türk dünyası, jurnalistika.

Gəncə Dövlət Universiteti

“Sosial fənlər” kafedrasının dissertantı

forget379@gmail.com

AZƏRBAYCAN-TÜRKİYƏ HƏRBİ MÜNASİBƏTLƏRİNİN

İLKİN HÜQUQİ BAZASININ TƏHLİLİ

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri müasir dövrdə bütün istiqamətlər üzrə inkişafının ən sürətli mərhələsini yaşayır. İki dövlət arasında hərbi-siyasi münasibətlər üçün də həmin fikri qeyd etmək olar. Torpaqlarının iyirmi faizinin işğal edilməsi reallığı və müstəqilliyini qorumaq ehtiyacı Azər­baycan Respublikasını ən etibarlı dövlət kimi həmişə Türkiyəyə arxalanmağa və xarici əlaqələrinin bütün sahələri üzrə, o cümlədən hərbi sahədə əsas tərəfdaş kimi əməkdaşlıq etməyə vadar etmişdir. Məhz bu münasibətlər, 44 günlük müharibə zamanı işğal altındakı torpaqların azad edilməsində həlledici rol oynamışdır. Münasibətlərin bu qədər səmimi olduğu iki dövlətə dünyada çox az rastlan­masına baxmayaraq, tərəflər arasında münasibətlər beynəlxalq hüquq çərçivəsindən kənara çıxma­mışdır. Hərbi münasibətlərin bütün istiqamətləri üzrə əməkdaşlıq, Azərbaycanın müstəqilliyini əldə etdiyi gündən başlayaraq ikitərəfli və çoxtərəfli beynəlxalq müqavilələrə əsaslanmışdır. Bu məqalədə Azərbaycan-Türkiyə hərbi əlaqələrinin əsasını təşkil edən beynəlxalq hüquqi sənədlər və bu sənəd­lərdən irəli gələn konkret addımlar tədqiq edilmişdir.

Məqalənin elmi yeniliyi ondan ibarətdir ki, burada 1990-cı illərdə Azərbaycan ilə Türkiyə res­publikaları arasında imzalanmış və hərbi münasibətləri tənzimləyən sənədlər tədqiq edilmişdir.

Tədqiqatın gəldiyi nəticəsi ondan ibarətdir ki, iki dövlət arasından hərbi münasibətlərin inkişa­fına hüquqi əsas hazırlamaq üçün, həmçinin dövrün tələblərinə uyğun həm müdafiə məqsədli təlimlə­rin keçirilməsi, həm də silah-sursat və hərbi ləvazimatların təmin edilməsinə imkan verən müqavi­lələr imzalanmış, hərbi münasibətlərin şaxələnməsinə uyğun olaraq hüquqi-normativ baza getdikcə təkmilləşdirilmişdir.

Açar sözlər: Azərbaycan-Türkiyə hərbi-siyasi əlaqələri, beynəlxalq hüquq normaları, beynəl­xalq müqavilə.

Bakı Dövlət Universiteti, Tarix fakültəsinin dosenti

TarixVeOnunProblemleri@gmail.com

ABBASİLƏR XİLAFƏTİ DÖVRÜNDƏ ELMİN İNKİŞAFI

Orta yüzilliklərdə еlm, mədəniyyət və tехnоlоgiyаnın təməli Abbasilər xilafəti dövründə qoyulmuş­dur. Elmə münasibət islam dininin mahiyyətindən doğur, təsadüfi deyildir ki, Qurani-Kərimdə 700 dəfə elm sözü işlənmişdir. Abbasilərin hakimiyyətə gəlməsi Xilafət dövründə keyfiyyətcə yeni dövrün baş­lanğıcı oldu. Ərəblərlə yanaşı digər xalqlar, o cümlədən, türklər, farslar öz etnik qapalılığından çıxdı­lar, bərabərhü-quqlu müsəlmanlara çevrildilər, islam sivilizasiyasının formalaşması və zənginləşmə­sində mühüm rol oynadılar. VIII yüzillikdə bаşlаyаn - ХV yüzilliyə qədər dаvаm еdən “İslаmın Qızıl Əsri” və “İslаm İntibаhı” аdlаndırılаn bu dövrdə müsəlmаn аlimləri kəşfləri ilə bir çох sаhələrdə еlmin inkişа­fınа öz töhfələrini vеrmiş və özlərindən sоnrа gələn аlimlərə yоl göstərmişlər.“Bеyt-ul-Hikmə”nin əsаsı xəlifə Məmun tərəfindən qоyulmuşdur. Ensiklopedik biliyə malik Xarəzmi bir sıra dəyərli əsərlərini məhz burada qələmə almışdır. Orta yüzilliklərdə müsəlman alimləri içərisində türk alimləri xüsusi yer tutur. Əbu Əli Sina, Xarəzmi, N.Tusi, əl-Fərqani, əl-Fərabi və s. elmin müxtəlif sahələrində tədqiqat aparmış və dəyərli əsərlər ərsəyə gətirmişlər.

Açar sözlər: ərəb dili, əl-Biruni, “Beytul-Hikmə”, Abbasilər xilafəti.

AMEA-nın A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun dissertantı

samire.rahimova@gmail.com

XIX ƏSRİN İLK SÜLSÜNDƏ

QARABAĞ ƏHALİSİNİN ETNİK MƏNZƏRƏSİNƏ DAİR

(QAFQAZ ARXEOQRAFİYA KOMİSSİYASI AKTLARININ MATERİALLARINDA)

Məqalədə Qafqaz Arxeoqrafiya Komissiyasının Aktlarının ilk yeddi cildinin materialları əsa­sında XIX əsrin ilk sülsündə Qarabağın etnik mənzərəsi tədqiq olunur. QAKA-nın I-VII cildlərinin XIX əsrin ilk qərinəsində keçmiş Qarabağ xanlığının əhalisinə dair 1804-1830-cu illəri əhatə edən məlumatlarının tədqiqi Qarabağın rus işğalı dövründə etnik vəziyyətinin zamanla necə dəyişməsi ilə bağlı tam təsəvvür formalaşdırır. Məlum olur ki, Qarabağın xristian məliklərinin ərazisində erməni kimi təqdim edilən alban əhalisi ilə yanaşı tatar kimi təqdim edilən müsəlman əhali də var idi. Bütöv­lükdə isə Qarabağda qeydə alınan 12.000 ailədən, yəni təxminən 60.000 nəfər əhalidən cəmi 2500 nəfəri xristian idi və bu məlumat QAKA-nın 4-cü cildində öz əksini tapır. Digər tərəfdən isə 1805-ci ildən etibarən Qarabağa “daha etibarlı təbəə” kimi ermənilərin məskunlaşırılması faktı QAKA-nın tədqiq olunan cildlərində verilən sənədlərdə öz təsdiqin tapır. Xüsusilə də Rusiya ilə Qacarlar İranı arasında müharibə zamanı Qarabağdan yerli əhalinin Qacarlar İranına köçürülməsi və qaçmasının kütləvi xarakter alması Qarabağın etnik mənzərəsinin dəyişməsinə ciddi təsir göstərmişdir.

Açar sözlər: Qarabağ xanlığı, Qafqaz Arxeoqrafiya Komissiyasının aktları, Rusiya İmperiyası, xristian məliklər, köçürülmə.

A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun doktorantı

ceyhunh137@gmail.com

XIX ƏSRİN SONLARINDA ÇAR RUSİYASININ ŞİMALİ AZƏRBAYCANDAKI

AQRAR SİYASƏTİNİN BƏZİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ HAQQINDA

Bildiyiniz kimi, XIX əsrin birinci yarısında və ortalarında Şimali Azərbaycanda çar Rusiyası­nın aqrar siyasəti çox qeyri-stabil xarakter daşıyırdı. Yerli aqrar münasibətlərinin bəzi cəhətləri haqqında məlumat azlığı, eləcə də yerli təsərrüfatlardan mümkün qədər tez və bol gəlir əldə etmək istəyi bəzən car hökumətini bir ifratdan digərinə tələsməyə təhrik edirdi. Yalnız XIX əsrin son üç sülsündə burada çarizmin aqrar siyasəti bir-biri ilə əlaqəli xarakter aldı və çar hökuməti sistemli tədbirlərlə Rusiya imperiyasının bu əyalət kənarının iqtisadi sərmayəsini tamamlamağa çalışırdı. Lakin buna baxmayaraq, həyata keçirilən islahatlar və digər çoxsaylı tədbirlər çar hökumətinin arzusunu gözündə qoydu və buna görə də növbəti əsrin əvvəlində bir sıra islahatlar davam etdirildi.

Açar sözlər: Azərbaycan, Rusiya, islahat, kənd təsərrüfatı, hökumət, kənd, quberniya.

Bakı Dövlət Universiteti

Avropa və Amerika ölkələrinin yeni və müasir tarixi kafedrasının doktorantı

nargiz.aliyeva-7@bsu.edu.az

BİRİNCİ DÜNYA MÜHARİBƏSİNİN SONLARINDA BÖYÜK BRİTANİYANIN

CƏNUBİ QAFQAZ SİYASƏTİNDƏ NEFT AMİLİ

1917-ci ildə Rusiyada siyasi rejimin dəyişməsi nəticəsində regionda yaranan daxili siyasi böhran Böyük Britaniyanın müharibə maraqlarına ciddi zərbə vurmuşdu. Bolşevik çevrilişindən sonra isə Şərq cəbhəsinin süqutu Böyük Britaniyanın regiona müdaxiləsini zəruri hala gətirmişdi. Böyük Britaniyanın Cənubi Qafqazla bağlı aktiv siyasəti 1917-ci ilin sonlarından etibarən başlamışdı. Məqalədə Böyük Britaniyanın general Denstervilin başçılığı ilə göndərilmiş ilk missiyasının məqsədinin iqtisadi deyil, hərbi və strateji aspektlərdən irəli gəldiyi izah edilmişdir. Belə ki, Böyük Britaniya üçün prioritet məsələ Hindistanı və Əfqanıstanı düşməndən qorumaq üçün Xəzər dənizinə və Cənubi Qafqaza nəzarət etmək idi.

Açar sözlər: Böyük Britaniya, Cənubi Qafqaz, Birinci Dünya müharibəsi, neft, Rusiya.