AMEA-nın həqiqi üzvü, Əməkdar elm xadimi,

Dövlət Mükafatı Laureatı

yagubmahmudov@bsu.edu.az

MİLLİ ŞÜURUMUZDA

İSTİQLAL BAYRAĞINI ENMƏYƏ QOYMAYAN

MÜQƏDDƏS ZİYALI OCAĞI

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/106/7-16

“Bakı Dövlət Universiteti Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qə­rarı ilə təsis edilmişdir. Bu qərar bir daha onu göstərir ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Azərbaycan xalqı qarşısında böyük xidmətlər gös­tərmişdir. Xalq Cümhuriyyətinin qurucuları yaxşı anlayırdılar ki, sa­vadsız cəmiyyətdə güclü müstəqil dövlət qurmaq mümkün deyil. Baxma­yaraq ki, gənc respublika böyük çətinliklərlə üzləşmişdi və ölkə ərazisi­nə tam nəzarət edə bilmirdi, bu qərar bir daha respublikanın niyyətini, qurucuların siyasətini əks etdirir. Bakı Dövlət Universiteti 100 il ərzin­də Azərbaycanın hərtərəfli inkişafına böyük töhfələr vermişdir”.

Prezident İlham Əliyevin

Bakı Dövlət Universitetinin 100 illik yubileyi

münasibətilə keçirilən mərasimdəki çıxışından.

26 noyabr 2019-cu il.

tarix elmləri doktoru, professor

Bakı Dövlət Universitetinin “Türk xalqları tarixi” kafedrasının müdiri,

asmadmukhtarova@bsu.edu.az

BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ: 105 İLLİK ŞANLI TARİX

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/106/17-22

2024-cü il noyabrın 15-də müstəqil Azərbaycanın ən qədim və ən böyük ali təhsil ocağı olan Bakı Dövlət Universitetinin yaranmasının 105 ili tamam olur. Bu müddət ərzində daim azərbaycançılıq məfkurəsinə sadiqlik nümayiş etdirən Universitetin ölkəmizdə ali təhsil sisteminin qurulmasında, elmi tədqiqatların dərin məzmun kəsb edərək son texnologiyaların da tətbiqi ilə müasir standartlara uyğun aparılmasında, milli özünüdərk prosesinin inkişafında müstəsna xidmətləri vardır. Universitet ölkəmi­zin intellektual potensialının inkişafında, həmçinin elm, təhsil və mədəniyyətimizin tərəqqisində, müstəqil milli dövlətçilik düşüncəsinin təşəkkülündə, Azərbaycanın zəngin tarixi-mədəni irsinin dərin­dən öyrənilməsində önəmli rola malikdir. Təsadüfi deyildir ki, 2019-cu ildə universitetin 100 illik yubi­leyinin dövlət səviyyəsində qeyd olunması ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti möhtərəm İlham Əliyevin sərəncamında vurğulanırdı ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yadigarı olan Bakı Dövlət Universiteti müsəlman Şərqində yeni tipli ilk ali məktəb kimi yarandığı gündən etibarən nailiy­yətlərlə dolu zəngin şərəfli bir yol keçmişdir.

Açar sözlər: Bakı Dövlət Universiteti, ali təhsil, elm, maarif, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti.

Заведующая кафедрой «История народов Кавказа»

Бакинского Государственного Университета,

доктор исторических наук, профессор

iradahuseynova@bsu.edu.az

БАКИНСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УНИВЕРСИТЕТ -

БЕСЦЕННОЕ ДОСТОЯНИЕ АЗЕРБАЙДЖАНСКОГО НАРОДА

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/106/23-29

«... История университета – это история

азербайджанского народа, история

Азербайджанской Республики, история

Азербайджанской науки, образования, культуры».

Г.А.Алиев

В статье исследуется один из актуальных научных вопросов - роль Бакинского Государ­ственного Университета в развитии высшего образования в Азербайджане. Бакинский Госу­дарственный Университет прошёл тернистый путь развития. В статье изучены процесс формирования и деятельность первого высшего учебного заведения в сложных исторических условиях. Для глубокого изучения истории развития университета рассмотрены отдельные периоды. Бакинский государственный университет, как первое высшее учебное заведение мусульманского Востока, является достоянием Азербайджанской Демократической Республи­ки. В настоящее время университет является одним из высших учебных заведений нашей стра­ны, как и прежде, сегодня вуз играет роль флагмана высшего образования. Наш родной альма-матер, опираясь на свою историю, научно-педагогические традиции, опыт, пройденный ею продуманную политику Президента Ильхама Алиева, вносит ценный вклад в развитие нашего народа и государства, уверенно шагает в будущее и развивается на пути науки и образования.

Ключевые слова: Бакинский Государственный Университет, Азербайджанская Демократи­ческая Республика, Гейдар Алиев, Ильхам Алиев.

tarix üzrə fəlsəfə doktoru,

Bakı Dövlət Universitetinin dosenti

sevdahuseyn@mail.ru

AZƏRBAYCAN XALQ CÜMHURİYYƏTİNİN XALQIMIZA BƏXŞ ETDİYİ ŞAH ƏSƏRİ:

MİLLİ SƏRVƏTİMİZ BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/106/30-35

Bakı Dövlət Universiteti yarandığı gündən Azərbaycanın elmi-tədqiqat mərkəzinə çevrilmiş, 1930-cu illərdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan bölməsi ilə sıx elmi əməkdaşlıq şəraitində fəaliyyət göstərmişdir. Tarixi həqiqətdir ki, o dövrdə bütün görkəmli alimlər həm universitetdə, həm də Akademiyanın elmi-tədqiqat institutlarında çalışırdılar. 1945-ci ildə BDU Azərbaycan Milli Elm­lər Akademiyasının təşkilində müstəsna rol oynamışdır. BDU-nun şanlı tarixinin ən böyük nəticələ­rindən biri də Azərbaycan xalqının təfəkküründə ən yüksək status qazanması sayıla bilər. Əslində dilimizdəki “universitet” termini BDU-nun yaradılması ilə vətəndaşlıq hüququ əldə etmişdir. Bu gün Azərbaycanda çox sayda universitetlər olsa da, xalqımız “universitet” deyəndə ilk növbədə BDU-nu nəzərdə tutur. Böyük fəxrlə deməliyik ki, BDU-nun məzunu olan ümummilli lider Heydər Əliyevin “Azərbaycan xalqının, Azərbaycan Respublikasının milli sərvəti və milli qüruru” adlandırdığı BDU 105 illik fəaliyyəti dövründə görkəmli şəxsiyyətlər yetişdirmişdir. Ölkəmizin elm, təhsil və mədəniyyət sahəsində Azərbaycanın intellektual potensialının formalaşmasında əvəzsiz xidmətləri olan BDU bu gün də müstəqil Azərbaycanın xoşbəxt gələcəyini təmin edəcək gənc kadrların yetişdirilməsi kimi tarixi missiyanı uğurla davam etdirməkdədir!

Açar sözlər: Milli Hökumət, Parlament, milli ziyalılar, ali təhsil, Bakı Dövlət Universiteti.

tarix üzrə fəlsəfə doktoru,

Bakı Dövlət Universitetinin dosenti

samir.ismayilov@mail.ru

MÜSTƏQİLLİYİN İLK İLLƏRİNDƏ BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİNDƏ

ELMİ-PEDAQOJİ KADRLARIN HAZIRLIĞI VƏZİYYƏTİ (1991-1994)

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/106/36-42

Məqalədə 1991-1999-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetində elmi-pedaqoji kadrların hazırlan­masının vəziyyəti araşdırılır. Araşdırmalardan məlumdur ki, müstəqilliyin ilk illərində Bakı Dövlət Universitetində elmi-pedaqoji kadrların vəziyyəti, elmi-pedaqoji kadrların hazırlanması ilə bağlı ciddi çətinliklər yaranmışdı. Buna bir tərəfdən təcavüzkar Ermənistanın əraziləri işğal etməsi nəticəsində respublikada yaranmış gərgin ictimai-siyasi vəziyyət, digər tərəfdən isə dərin sosial-iqtisadi çətinliklər fonunda ali məktəblərdə kadr hazırlığının lazımi səviyyədə təşkil olunmaması təsir edirdi. “Təhsil haq­qında” Azərbaycan Respublikasının yeni Qanunu qəbul edilməsi respublikanın ali məktəblərində çox­pilləli təhsil sisteminə keçid, universitetdə elmi-tədqiqat işlərinin səmərəli təşkili və elmi-pedaqoji kadrların hazırlanmasında dönüş yaratdı.

Açar sözlər: BDU, ali təhsil müəssisəsi, elmi və professor-müəllim heyəti, müstəqillik, aspirant, doktorantura.

BDU-nun Mənbəşünaslıq, tarixşünaslıq və

metodika kafedrasının dosenti, tarix üzrə fəlsəfə doktoru

aydin.mmmdov.67@ mail.ru

XX ƏSRİN İKİNCİ YARISI-XXI ƏSRİN ƏVVƏLLƏRİNDƏ

BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİNİN TARİXÇİ-MƏZUNLARININ TƏDQİQAT ƏSƏRLƏRİNDƏ TARİXİ DEMOQRAFİYA MƏSƏLƏLƏRİ

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/106/43-53

Azərbaycanda əhalinin təbii və mexaniki artımı, məskunlaşması, miqrasiyası həmişə tarixən xalqımıza məxsus sosial-iqtisadi, ictimai-siyasi, mədəni-mənəvi xüsusiyyətlərlə sıx şəkildə bağlı ol­muşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, ixtiyari demoqrafik tədqiqat əhali artımı, məskunlaşması, miqrasi­yası ilə bağlı prosesləri tarixi zaman konteksində öyrəndiyinə ğörə ümumi demoqrafiya, yaxud de­moqrafiyanın istənilən sahəsi ilə tarixi demoqrafiya arasındakı sərhəd çox şərtidir. Demoqrafik mü­nasibətlər bəşəriyyətin bütün tarixi boyu, hər zaman, cəmiyyətin bütün sferaları ilə, xüsusən də isteh­sal münasibətləri ilə sıx bağlılıq şəraitində mövcud olsa da müstəqilliyini heç zaman itirməmişdir. Başqa sözlə desək, iqtisadi zərurətin diktə etdiyi istehsal münasibətlərinin insanların həyatında rolu nə qədər böyük olsa da, insan nəslini davam etdirmək zərurətindən yaranan, başlıcası isə obyektiv surətdə heç nədən asılı olmayaraq mövcud olan demoqrafik münasibətlər cəmiyyətin həmişə ən prioritet, aparıcı sahəsi olmuş, olaraq da qalmaqdadır.

Məqalədə hazırda 105 illik yubileyini təntənə ilə qeyd etdiyimiz doğma Bakı Dövlət Universi­tetimizdə təhsil almış və ya işləmiş, o cümlədən XX əsrin ikinci yarısı-XXI əsrin əvvəllərinə aid tədqi­qat əsərlərində tarixi demoqrafiya elementlərini əks etdirən alimlərimizin yaradıcılığı araşdırılır.

Açar sözlər: Bakı Dövlət Universiteti, əhali artımı, əhali məskunlaşması, tarixi demoqrafiya, Azərbaycan tarixşünaslığı.

Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektoru,

tarix elmləri doktoru, professor

jafar.m.jafarov@icloud.com

office@adpu.edu.az

TARİX YAZAN TARİX FAKÜLTƏSİ

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/106/54-58

Azərbaycanda ali təhsilin təşkili və inkişafı tarixi bilavasitə Bakı Dövlət Universitetinin yaran­ması tarixi ilə başlanır. Bakı Dövlət Universitetinin təsis edilməsi ilə yaradılan Tarix fakültəsinin fəa­liyyətə başlaması Azərbaycanda tarix elminin tədrisinin və tədqiqinin əsasını qoyur. Fakültənin struk­turunda kafedralar mühüm əhəmiyyətə malikdir. Ümumi tarix, Arxeologiya, Asiya və Afrika ölkələri tarixi, Türk xalqları tarixi, Qədim dünya tarixi və Orta əsrlər tarixi kafedraları və digər kafedralar fakültədə tarixin tədrisini həyata keçirən əsas kafedralar olmuşlar. Azərbaycan tarix elmi inkişaf etdikcə və tarixin tədrisi məqsədilə yeni tədris planları hazırlandıqca zamana uyğun olaraq yeni ka­fedralar yaradılmışdır. Fakültənin yarandığı dövrü, sovet dövrünü və müstəqillik dövrünü müqayisə etdikdə strukturda ciddi dəyişikliklərin baş verdiyi məlum olur. Tarix fakültəsinin strukturunun təşki­linə dövrün tələbləri, tarixçi ixtisası üzrə kadr hazırlığı üçün vacib olan bilik və bacarıqlar, tarix elminin mühüm nailiyyətləri ciddi təsir etmişdir. Tarix fakültəsində hər zaman tədris fəaliyyəti və elmi tədqiqatlar paralel aparılmışdır. Bu tədqiqatlar heç vaxt Universitet divarları arasında qalmamış, hətta Azərbaycandan kənarda da yayılmış, elmi əlaqələr qurulmuşdur. Fakültədə bir çox dünya şöh­rətli alimlər çalışmış və ya burada tədqiqat aparmış; dünyanın bir sıra elm və təhsil mərkəzləri ilə əlaqələr yaradılmışdır.

Açar sözlər: Bakı Dövlət Universiteti, Tarix fakültəsi, Azərbaycan təhsili.

Bakı Dövlət Universitetinin professoru,

Tarix fakültəsinin dekanı, tarix elmləri doktoru

ibrahimzeynalov@bsu.edu.az

RƏŞAD CABBAROV

Bakı Dövlət Universiteti

rashadcabbarov@bsu.edu.az

BDU-105: ZƏNGİN ƏNƏNƏLƏRİ OLAN TARİX FAKÜLTƏSİ

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/106/59-72

70 ilə yaxın bir müddətdir ki, Bakı Dövlət Universiteti və ümummilli lider Heydər Əliyevin ad­ları qoşa səslənir. Bu adların vəhdəti Azərbaycanın siyasi qüdrəti ilə mənəvi yüksəliş birliyinin rəmzi ifadəsi kimi qavranılır. Ulu öndər Heydər Əliyev ölkəmizin siyasi iradəsinin aparıcı qüvvəsi Bakı Dövlət Universiteti isə mədəniyyətimizin, elmimizin, təhsilimizin möhtəşəm məbədi kimi vəzifəni yeri­nə yetirir, milli-mənəvi dəyərlərimizin zənginləşməsində, milli ruhlu, vətənpərvər gənc nəslin yetişdi­rilməsində müstəsna rol oynayır. Məqalədə xalqımızın dahi oğlu, dünya şöhrətli dövlət xadimi və siyasətçi Heydər Əliyevin Bakı Dövlət Universiteti və bu böyük təhsil məbədinin yaşıdı olan Tarix fa­kültəsi haqqında söylədiyi fikirlərdən, bu təhsil ocağına verdiyi dəyərdən, göstərdiyi dəyər və qayğı­dan bəhs olunur. Məqalənin məzmununda ulu öndər Heydər Əliyevin Bakı Dövlət Universitetinin yubileylərində, burada keçirilən müxtəlif mərasimlərdə çıxışları və onun layiqli davamçısıolan, Azər­baycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev, ulu öndərin ideyalarının müvəffəqiyyətlə hə­yata keçirilməsində, 44 günlük Vətən müharibəsində şanlı zəfər qazanmasında, ölkəmizin ərazi bü­tövlüyünün təmin olunmasında, bütün ölkə ərazisində suverenliyimizin bərqərar olunmasıdakımisilsiz fəaliyyəti əsas yer tutur. Məqalədə Tarix fakültəsinin 105 illik tarixindən, onun keçdiyi şərəfli yoldan, həmçinin fakultənin formalaşmasında, inkişafında rolu olan görkəmli şəxsiyyətlərdən, alimlərdən, fakültədə əldə edilən elmi nailiyyətlərdən, elmi əlaqələrdən və fakultənin bu günündən bəhs olunur.

Açar sözlər: Azərbaycan Respublikası, Bakı Dövlət Universiteti, Tarix fakültəsi, umumilli lider Heydər Əliyev, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, 1969-cu il 5 avqust tarixi, Azərbaycan KP MK-nın plenumu, publik şəxs.

Bakı Dövlət Universitetinin dosenti

sevinjruintan@bsu.edu.az

TÜRK XALQLARI TARİXİ KAFEDRASININ NÜMUNƏSİNDƏ

BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ TARİX FAKÜLTƏSİNİN

GƏNCLƏR SİYASƏTİNƏ BAXIŞ

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/106/73-77

Ey gələcək nəsil, ey gənclik!

Sənin öhdəndə böyük bir vəzifə var.

Səndən əvvəlki nəsil yoxdan bir bayraq, müqəddəs bir ideal rəmzi yaratdı.

Onu min müşkülatla ucaldaraq dedi ki: - Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz!

Əlbəttə, sən onun bu ümidini qırmayacaq, Azərbaycan türklərinin yanıqlı nəğmələrinə mövzu olmuş, ürəklərinə enmiş bu bayrağı bir daha o bina üzərinə dikəcək,

bu yolda ya qazi, ya şəhid olacaqsan...

M.Ə.Rəsulzadənin gəncliyə xitabı.

Gənclər siyasəti bütün cəmiyyətlərdə dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Belə ki, gənclər mədəni irsin qorunub saxlanmasında, cəmiyyətlərin fərqliliyinin təşviqində mühüm rol oy­nayırlar. Və məhz elə bu baxımdan da cəmyyətdə baş verən yenilikləri həyata keçirən əsas qüvvə hesab olunurlar. Azərbaycan dövləti də bu mənada istisna deyil. Dövlət tərəfindən dəstəklənən Azərbaycan gəncləri dünya miqyasında müxtəlif səviyyələrdə təşkilat və qurumlarda təmsil olunurlar. Azərbayca­nın qocaman təhsil müəssisəsi olan Bakı Dövlət Universitetində, eləcə də Tarix fakültəsində də gənclər siyasəti daim diqqət mərkəzində saxlanılan məsələlərdəndir. Hazırki məqalədə Türk xalqları tarixi kafedrasının nümunəsində Tarix fakültəsində həyata keçirilən gənclər siyasətindən bəhs ediləcəkdir.

Açar sözlər: Gənclər siyasəti, Bakı Dövlət Universiteti, Tarix fakültəsi, Türk xalqları tarixi ka­fedrası.