AMEA Naxçıvan Bölməsinin sədri, akademik

hacıyev.i1951@gmail.com

HEYDƏR ƏLİYEV – DÜNYA MİQYASLI SİYASƏTÇİ

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/105/5-11

Məqalədə ulu öndər Heydər Əliyevin dünya miqyaslı siyasətçi olduğu xarakterizə edilmiş, onun siyasətçi kimi yüksək bilik və bacarığına, nəzəri hazırlığına, fəaliyyətinə diqqət yetirilmişdir. Aparılmış təhlillərdən aydın olur ki, dünya siyasətində onun özünəməxsus yeri, rolu və mövqeyi olmuşdur ki, görkəmli dövlət xadimləri, məşhur siyasətçilər müsahibələrində, çıxış və nitqlərində bunu yüksək qiymətləndirmişlər. Təsadüfi deyildir ki, Heydər Əliyevə “dünya siyasətinin patriarxı” kimi qiymət verilmiş, bütün dünyanı idarə etmək qabiliyyətinə malik olan siyasətçi və dövlət xadimi adlandırılmışdır. Ona görə də Heydər Əliyev fenomeni, onun şəxsiyyətinin ucalığı, fövqəladə idarə­çilik qabiliyyəti, yüksək intellekti nəticəsində dünyanın görkəmli siyasətçiləri və dövlət xadimləri arasında onun adı həmişə birincilər sırasında çəkilib. Məqalədə bu da vurğulanıb ki, müxtəlif siyasi institutların, sosioloji mərkəzlərin keçirdiyi reytinq sorğularında ümummilli lider dünyanın ən nüfuz­lu siyasətçiləri ilə bir sırada göstərilir. Ulu öndər siyasi və dövlətçilik fəaliyyəti ilə uzaqgörən və müdrik siyasətçi olduğunu dəfələrlə təsdiq etmişdir.

Açar sözlər: Heydər Əliyev, uzaqgörən siyasətçi, ağıllı dövlət xadimi, dünya siyasətinin pat­riarxı, kompüter insan, dünya liderlərindən biri.

Bakı Dövlət Universitetinin professoru

ibrahimzeynalov@bsu.edu.az

ÜMUMMİLLİ LİDER HEYDƏR ƏLİYEV VƏ MİLLİ TARİXİMİZ

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/105/12-20

Elmi məqalədə XX əsrdə xalqımızın yetirdiyi dahi şəxsiyyət, dünya miqyaslı siyasətçi, siyasət və idarəetmə ustadı fenomen lider Heydər Əliyevin öz uzaqgörənliyi, fitri istedadı və nurlu əməlləri ilə Azərbaycanın 50 illik bir tarixinə, ölkəmizdə gedən proseslərə göstərdiyi misilsiz təsirdən, həm də ulu öndər Heydər Əliyevin Respublikaya rəhbərlik etdiyi illərdə ölkənin ictimai-iqtisadi və sosial in­kişafını təmin etməklə yanaşı, həm də Azərbaycanın zəngin tarixini yaratmasından, tarix elminin in­kişafına daim qayğı göstərməsindən bəhs olunur. Məqalədə Heydər Əliyev öz nurlu fəaliyyəti ilə ta­rix yaratması, onun tarix konsepsiyasının bütövlükdə Azərbaycanın əldə olunan uğurlarına və gələ­cək inkişafına, müstəqilliyimizin əbədiliyinə hesablanması şərh olunur. Həmçinin, Heydər Əliyevin tariximizin, xüsusilə XIX və XX əsr tariximizin bir sıra problemlərinə öz obyektiv münasibətini bildir­məsi və bu əsrlərin tarixinin təhrif olunmadan, obyektiv, olduğu kimi yenidən yazılmasını tarixçiləri­miz qarşısında bir vəzifə kimi qoyması və s. məsələlər öyrənilir və təhlil edilir.

Açar sözlər: milli tariximiz, XIX və XX əsrlər, minillik, qaranlıq səhifə, ağ ləkələr, təhrif, ob­yektiv, dirçəliş, milli özünəqayıdış, milli-maddi irsimiz, 50 ilə yaxın dövr, soykök, ideologiya, müna­qişə, milli dil, milli tarix, faciə, şəxsiyyət, inteqrasiya.

tarix elmləri doktoru, professor

Bakı Dövlət Universiteti,

Azərbaycan Universiteti

ORCID ID : 0000-0002-2372-5907

qabilalioglu1956@gmail.com

HEYDƏR ƏLİYEV VƏ TÜRK BİRLİYİ

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/105/21-27

Təqdim edilən məqalədə Azərbaycanın ulu öndərinin Türkiyə və Mərkəzi Asiyanın türk dövlət­ləri ilə Azərbaycanın qarşılıqlı əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi və möhkəmləndirilməsi sahəsində fəaliyyəti araşdırılmış, Türk Birliyi yaradılması uğrunda qətiyyətli, yeni siyasi reallıqları nəzərə al­maqla apardığı mübarizəsi konkret faktlarla təhlil edilmişdir. Azərbaycan xalqının ümumilli lide­rinin bu siyasi xəttinin İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilməsinin Türk Dövlətləri Birliyi daxilində inteqrasiya prosesinə müsbət təsiri məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilmişdir.

Açar sözlər: Türkiyə, Mərkəzi Asiyanın türk dövlətləri, ortaq tarixi ənənələr, milli dəyərlər, inteqrasiya.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası

A.A.Bakıxanov adına tarix İnstitutunun

“Qarabağ müharibəsinin tarixi və Böyük Qayıdış hərəkatı”

şöbəsinin baş elmi işçisi, t.e.d., dosent.

Memmedov-n.@yahoo.com

AZƏRBAYCANIN DAĞLIQ QARABAĞ BÖLGƏSİNƏ ERMƏNİSTANIN ƏSASSIZ ƏRAZİ İDDİALARI VƏ HEYDƏR ƏLİYEV QƏTİYYƏTİ (XX əsrin 60-70-ci illəri)

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/105/28-38

Heydər Əliyev erməni millətçilərinin niyyətlərini yaxşı anlayır, Dağlıq Qarabağın iqtisadi və sosial-mədəni inkişafına böyük önəm verir, qayğı göstərirdi. Heydər Əliyevin ağıllı və uzaqgörən siyasəti nəticəsində partiya və sovet orqanlarının, ictimai təşkilatların fəaliyyətlərinin düzgün təşkili erməni separatçıları kütləvi çıxışlardan çəkindirirdi. Qarabağ məsələsi 20-ci əsrin 60-70-ci illərində yenidən gündəmə gətirilsə də, onun qarşısı Heydər Əliyev tərəfindən qətiyyətlə alındı.

Açar sözlər: Heydər Əliyev, Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ, seperatizm, milli siyasət, Ermə­nistan.

tarix elmləri doktoru,

Bakı Dövlət Universitetinin professoru,

respublikanın əməkdar müəllimi

mamedov_nuru@inbox.ru

PREZİDENT İLHAM ƏLİYEVİN SİYASƏTİ:

GÜCLÜ AZƏRBAYCAN, DAYANIQLI SABİTLİK VƏ DAVAMLI İNKİŞAF

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/105/39-48

Məqalədə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə son 20 ildə qazanılan fundamental uğurlar şərh edilir. Göstərilir ki, dahi rəhbər Heydər Əliyev məktəbinin layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində Azərbaycan Respublikası daxili və xarici siyasətdə böyük nailiyyətlər qazanmış, dayanıqlı sabitlik və davamlı inkişafı ilə güclü və qüdrətli dövlətə çevrilmişdir.

Açar sözlər: Prezident İlham Əliyev, müstəqil Azərbaycan, sosial inkişaf, faktlar, iqtisadiyyat, mili maraqlar.

tarix elmləri doktoru, dosent,

AMEA Rəyasət Heyəti aparatının Elmi irs şöbəsinin müdiri,

AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun aparıcı elmi işçisi

zemfira.hajiyeva@outlook.com

MÜSTƏQİL AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ XİLASKARI VƏ QURUCUSU

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/105/49-53

Məqalədə müstəqillik əldə edildikdən sonra Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatının çətinlikləri, sınaq və keçid dövründə ulu öndər Heydər Əliyevin tarixi fəaliyyəti araşdırılır.

Demokratiya və plüralizmə keçidin Azərbaycan modeli, bu prosesdə milli həmrəyliyin təhlili aparılır. Azərbaycanın suverenliyi fonunda siyasi ideya platformasının önəmi tədqiq edilir.

Açar sözlər: milli ideya, lider, dövlət, həmrəylik, elm, təhsil, demokratiya.

Bakı Dövlət Universiteti,

Dünya azərbaycanlıları: tarixi demoqrafiya ETL, dosent

saidaquliyeva@bsu.edu.az

ORCİD İD: 0000-0003-4320-3425

HЕYDƏR ƏLİYЕVİN ERMƏNİ FAŞİZMİNƏ QARŞI MÜBARİZƏSİ:

İNSAN AMİLİ VƏ GENEFONDUN QORUNMASI

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/105/54-58

Məqalənin əsas məqsədi görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevin erməni faşizminə qarşı müba­rizədə insan amilinə xüsusi əhəmiyyət verməsini araşdırmaqdır. Bunun üçün genefondun qorunması və müharibə nəticəsində yaranan demoqrafik problemlərin həlli istiqamətində dövlət siyasəti tədqi­qata cəlb olunmuşdur. Əldə edilən materiallar əsasında belə qərara gəlinir ki, Heydər Əliyev tərəfin­dən həyata keçirilən tədbirlərin davam etdirilməsi nəticəsində Azərbaycan regionda lider dövlətə çevrilmiş və Qafqazda erməni faşizmi məhv edilmişdir.

Açar sözlər: Heydər Əliyev, Azərbaycanın əhalisi, Azərbaycan ordusu, erməni faşizmi, Azər­baycan xalqının mübarizəsi, əhali artımı, tarixi demoqrafiya, genefondun qorunması.

AMEA Abbasqulu Ağa Bakıxanov adına Tarix Institutu

Böyük elmi işçi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru

TarixVeOnunProblemleri@gmail.com

ULU ÖNDƏR HEYDƏR ƏLİYEVİN SİYASƏTİNDƏ

QƏRBİ AZƏRBAYCAN MƏSƏLƏSİ

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/105/59-62

Tarixdən məlumdur ki, Azərbaycanın həmçinin Qərbi Azərbaycan ərazisinin əzəli və yerli sakin­ləri Azərbaycan türkləri olduğu halda, ermənilər isə bu ərazilərə Çar Rusiyasının təşəbbüsü ilə tarixin müəyyən mərhələlərində xarici ölkələrdən köçürülərək gəlmə bir xalqdır. Qərbi Azərbaycanın İrəvan əyalətində qədim dövrdə, erkən və orta əsrlərdə mövcud olmuş türk mənşəli toponimlərin Azərbaycan türkcəsində olması bir daha Azərbaycan türklərinin Qərbi Azərbaycan ərazisinin qədim və yerli sa­kinləri olduğunu və orada əzəldən yaşadıqlarını sübut edir. Araşdırma nəticəsində aydın olur ki, er­mənilər Qərbi Azərbaycanın İrəvan əyalətinə və b. ərazilərə gəlmə olduğundan eyni zamanda orada yaşayan yerli əhalinin Azərbaycan türkləri olduğundan oradakı (İrəvan) qədim yer adları ermənicə deyil, məhz Azərbaycan türkcəsindədir.

Açar sözlər: Heydər Əliyev, Qərbi Azərbaycan, qaçqınlar, Qarabağ, qələbə, icma.

Bakı Dövlət Universitetinin doktorantı

balamirzamammadli@gmail.com

HEYDƏR ƏLİYEVİN İKİNCİ PREZİDENTLİYİ DÖVRÜNDƏ

AZƏRBAYCAN-ABŞ MÜNASİBƏTLƏRİ VƏTƏN TARİXŞÜNASLIĞINDA

DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/105/63-73

XX əsr ilə XXI əsrin ayrıcında gənc Azərbaycan Respublikasının dünyanın yeganə fövqəldövlə­ti və qlobal miqyasda nəhəng güc mərkəzi ABŞ ilə münasibətləri Ulu Öndər Heydər Əliyevin ikinci prezidentliyi dövrünə təsadüf edir. Bu mühüm periodda nəinki ABŞ ilə münasibətlərdə, bütövlükdə müstəqil Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətində nəzərəçarpacaq müsbət dəyişikliklər baş ver­mişdir. Əgər Azərbaycanın öz müstəqilliyini əldə etdiyi ilk illərdə Azərbaycan-ABŞ münasibətləri da­ha çox anlaşılmaz və mürəkkəb xarakter kəsb edirdisə [25, s.64], müdrik və uzaqgörən dövlət xadimi Heydər Əliyevin Azərbaycanda siyasi hakimiyyətə qayıdışından sonra ikitərəfli əlaqələr müsbət tendensiya üzrə əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirilməyə başlanılmış və iki ölkə arasında münasibət­lər strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qədər yüksəlmişdir. Xüsusilə, bütün dünyanı lərzəyə salan 2001-ci ilin 11 sentyabr hadisəsindən sonra ABŞ-ın rəhbərliyi ilə başlanan antiterror kampaniyasına Azər­baycanın dərhal qoşularaq ABŞ-ı dəstəkləməsi qarşılıqlı əlaqələrə böyük təsir göstərdi. Vətən tarix­şünaslığında Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin bəhs olunan periodu (1998-2003-cü illər) çoxsaylı tədqiqatçıların əsərlərində geniş şəkildə öz əksini tapmışdır. Məqalədə sözügedən problemin Vətən tarixşünaslığı üzrə tədqiqat əsərlərinin müqayisəli təhlili və ümumiləşdirmələr əsasında Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin 5 ili tədqiq edilir.

Açar sözlər: Azərbaycan Respublikası, ABŞ, Heydər Əliyev, Corc Buş (kiçik), xarici siyasət, beynəlxalq münasibətlər, antiterror kampaniyası, Vətən tarixşünaslığı.