İRADƏ HÜSEYNOVA
Bakı Dövlət Universitetinin
Qafqaz xalqları tarixi kafedrasının müdiri,
tarix elmləri doktoru, professor
“QAFQAZ MÜASİR ÇAĞIRIŞLAR VƏ YENİ TƏHDİDLƏR ŞƏRAİTİNDƏ”
FƏNİNİN TƏDRİSİNƏ DAİR
DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/112/238-246
Qafqaz regionu tarixən böyük dövlətlərin geosiyasi maraqlarının toqquşduğu, enerji və nəqliyyat xətləri, etnik və dini müxtəliflik, eləcə də təhlükəsizlik problemlərinin cəmləşdiyi strateji məkandır. Məqalədə XXI əsrin yeni reallıqları fonunda Qafqazda regional münaqişələr, geosiyasi rəqabət, enerji və ekoloji təhlükəsizlik, kibertəhlükələr, informasiya müharibələri, insan alveri və terrorizm kimi çağırışlar sistemli yanaşma, tarixi-analitik, müqayisəli və geosiyasi metodlar əsasında təhlil olunur. Xüsusilə 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü il antiterror əməliyyatı nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası, Şuşa Bəyannaməsi, həmçinin Ermənistanla sülh sazişinin paraflanması Cənubi Qafqazda yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasının əsas mərhələləri kimi qiymətləndirilir.
Məqalədə göstərilir ki, Qafqazda sabitliyin təmin olunması yalnız hərbi-siyasi amillərlə məhdudlaşmır; bioetika, ekoloji təhlükəsizlik, sərhəd nəzarəti, insan alveri ilə mübarizə, eləcə də kibertəhlükəsizlik regional təhlükəsizliyin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Azərbaycanın multikulturalizm modeli, balanslı xarici siyasəti və “Böyük Qayıdış” proqramı fonunda sosial-iqtisadi inkişaf, tolerantlıq və hüquq bərabərliyi separatizm meyillərinin qarşısını alan əsas dayaqlar kimi təqdim edilir. Nəticə etibarilə, Qafqazın gələcəyi əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad, çoxtərəfli diplomatik platformalar, həmçinin təhsil və elmin gənclərdə analitik düşüncə, milli-mənəvi dəyərlər və sülh mədəniyyətinin formalaşdırılmasındakı rolundan birbaşa asılı hesab olunur.
Açar sözlər: Qafqaz regionu, geosiyasi maraqlar, regional təhlükəsizlik, münaqişələr, postmünaqişə dövrü, multikulturalizm.