PAŞA HƏSƏNLİ
AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu, elmi işçi
NAXÇIVANIN QƏDİM ATÇILIQ TARİXİNƏ DAİR
DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/112/198-204
Məqalədə Azərbaycanın ən qədim bölgələrindən biri olan Naxçıvan ərazisində atçılıq mədəniyyətinin formalaşması və inkişaf mərhələləri araşdırılır. Tədqiqat nəticəsində aydın olur ki, Naxçıvan yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Yaxın Şərqin atçılıq tarixinin öyrənilməsində mühüm və əvəzsiz mövqeyə malik olmuşdur. Qeyd edilir ki, Naxçıvan ərazisi qədim dünyanın cins atçılıq ənənələrinə sahib olan və ilk süvari qoşun növlərini formalaşdırmış dövlətlərin yerləşdiyi, eləcə də onların siyasi-mədəni təsir dairələrinin kəsişdiyi strateji məkanda mövcud olmuşdur.
Bununla yanaşı, İkiçayarası və Ön Asiya sivilizasiyalarına atçılıq ənənələrinin daxil olduğu əsas yolların bilavasitə Azərbaycan, xüsusilə də Naxçıvan ərazisindən keçməsi xüsusi vurğulanır. Bu amillərə əsaslanaraq müəllif, dünyanın ən qədim atçılıq mədəniyyətinin təşəkkülündə Naxçıvanın rolunu etibarlı yazılı və arxeoloji mənbələr əsasında əsaslandırır. Eyni zamanda göstərilir ki, Avrasiya çöllərində formalaşmış atçılıq ənənələri və hərbi-taktiki süvari mədəniyyəti Naxçıvan vasitəsilə Ön Asiya və Yaxın Şərqin qədim dövlətlərinə və cəmiyyətlərinə ötürülmüş, bu təsir prosesi orta əsrlər boyunca davam etmiş və bölgədə özünəməxsus inkişaf mərhələsinə yüksəlmişdir.
Açar sözlər: Yaxın Şərq, Naxçıvan, atçılıq, II Sarqon, Urartu, Manna, iskitlər, Atabəylər dövləti, Səfəvi- Qacar atcılığı.