GÜNEL NƏSİBLİ
Bakı Dövlət Universitetinin II kurs doktorantı
DEMOKRATİK TƏSİSATLARIN İNKİŞAF PERSPEKTİVİNDƏ
AVROPA İTTİFAQININ ROLU
DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/112/121-124
Avropa İttifaqı (Aİ) həm üzv ölkələrində, həm də qonşuluq regionlarında demokratik təsisatların inkişafı və möhkəmlənməsində həlledici rol oynayır. Bu məqalədə Aİ-nin demokratik idarəçiliyin təşviqindəki rolu araşdırılır, onun normativ əsasları, mexanizmləri və son dövrdə qarşılaşdığı çağırışlar işıqlandırılır. Tədqiqat problemi Aİ-nin universal demokratiya təşviqi strategiyaları ilə üçüncü ölkələrin kontekstual xüsusiyyətləri arasındakı gərginliyi əhatə edir. Tədqiqatın məqsədi Aİ-nin demokratiyanın dəstəklənməsi sahəsində fəaliyyətinin zamanla necə inkişaf etdiyini (2004–2020) analiz etmək və demokratik təsisatların gücləndirilməsi baxımından effektivliyini qiymətləndirməkdir. Metodoloji olaraq, məqalədə keyfiyyət və kəmiyyət metodlarının kombinasiyasından istifadə olunub, Aİ-nin hesabatlarının məzmun təhlili ilə son ədəbiyyat əsasında statistik qiymətləndirmələr aparılıb. Əsas nəticələr göstərir ki, Aİ demokratiya təşviqi diskursunu lokal kontekstlərə uyğunlaşdırmaq istiqamətində irəliləyiş əldə etsə də, hələ də üzv dövlətlərdə demokratik geriləmə və məhdud icra qabiliyyəti kimi əhəmiyyətli maneələrlə üzləşir. Araşdırma nəticəsinə əsasən, Aİ-nin daxili mexanizmləri (məsələn, hüquq-mühafizə şərtləri, sanksiyalar) gücləndirməsi, eyni zamanda xaricdə məqsədəuyğun demokratik dəstəyi davam etdirməsi tövsiyə olunur. Bu ikitərəfli yanaşma Avropa və onun hüdudlarından kənarda demokratik təsisatların davamlılığını təmin etmək üçün vacibdir.
Açar sözlər: demokratiya təşviqi, Avropa İttifaqı, demokratik təsisat, hüququn aliliyi, demokratik geriləmə.