ELNARƏ RƏHİMLİ
AMEA-nın Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun doktorantı
ORCİD ID: 0009-0001-4928-3326
MÜASİR MÜNAQİŞƏLƏRDƏ ETNİK VƏ DİNİ AMİLLƏRİN
QARŞILIQLI ƏLAQƏSİ: NƏZƏRİ YANAŞMALAR
DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/113/215-220
Məqalədə müasir beynəlxalq münasibətlərdə beynəlxalq təhlükəsizlik sistemini tamamilə dəyişən və ona təsir göstərən münaqişələrdən, xüsusilə etnodini konfliktlərin mahiyyətindən bəhs edilir. Burada etnik kimliyin və dini mənsubiyyətin bir-biri ilə əlaqəsi, bu qarşılıqlı münasibətlərin münaqişələrin eskalasiya və davam etməsinə, eyni zamanda başqa şəkil almasına təsirləri nəzəri əsasda təhlil edilmişdir. Məqalədə müasir münaqişələrlə bağlı üç əsas paraqdiqma – primordializm, instrumentalizm və konstruktivizm aspektindən etnodini amillərin qarşılıqlı əlaqəsi araşdırılır. Primordialist nəzəriyyə baxımından təhlil zamanı münaqişələrin baş verməsinin əsasında kimlik amillərinin dayanması müddəası nəzərdən keçirilir. İnstrumentalizm aspektindən təhlil aparılan zaman dini və etnik mənsubiyyətin elitalar tərəfindən istifadə olunması resurslara nəzarət vasitəsi kimi araşdırılmışdır. Konstruktivist yanaşmada münaqişələrin əsas səbəblərinə kimlik faktorunun dayanması, dost və düşmən kimliklərinin formalaşması kimi məsələlərin təsir etməsi göstərilmişdir. Məqalədə “Sivilizasiyaların toqquşması”, din və münaqişə nəzəriyyələrinin münaqişələrin meydana gəlmə səbəbləri ilə bağlı əsas müddəaları da öz əksini tapmışdır. Müəllif belə bir nəticəyə gəlir ki, müasir münaqişələrin həll edilməsi üçün siyasi və iqtisadi vasitələr kifayət etmir, bunun üçün tərəflərin etnik-dini qavrayışları və kimliklə bağlı yaşanan hadisələri, tarixi prosesləri nəzəri alan yanaşmaların meydana gəlməsi zəruridir.
Açar sözlər: etnodini münaqişə, primordializm, instumentalizm, konstruktivizm, kimlik, dini amil, sivilizasiyalar, nəzəriyyələr.