XALİDƏ MƏLİKOVA
Bakı Dövlət Universiteti,
Beynəlxalq münasibətlər tarixi ixtisası üzrə doktorant
Orcid: 0000-0002-5329-9419
SURİYA VƏ İRAQ MÜNAQİŞƏLƏRİNİN TƏHLİLİ:
SƏBƏBLƏR, NƏTİCƏLƏR VƏ ÜÇÜNCÜ DÖVLƏTLƏRİN ROLU
DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/113/208-214
Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Britaniya və Fransa arasında imperialist bölgü planının bir hissəsi olaraq İngiltərə İraqı, Fransa isə Suriyanı işğal etdi. Hər iki ölkə 1950-ci illərdən sonra millət quruculuğu prosesini yaşadı. İraqın Britaniya hakimiyyətindən ayrılmaq səyləri daha əvvəl başlasa da, hər iki ölkə İkinci Dünya Müharibəsindən sonra əsl müstəqilliyə nail oldu. Bu hadisələrin ilkin mərhələlərinə qədər hər iki ölkədəki hökumətlərin ortaq xüsusiyyəti ərəb sosializmi və millətçiliyinin birləşməsi və hakimiyyətin diktatura kimliyinə malik tək bir fərddə cəmləşməsi idi. Hər iki ölkə əsasən azlıq təriqətləri tərəfindən idarə olunurdu. İraqdakı sünnilər və Suriyadakı ərəb ələviləri, əksəriyyət olmasa da, əsas hakimiyyət mövqelərini tuturdular.
İraq və Suriyadakı konfliktlərdə səbəblər və gedişat olduqca fərqlidir. Lakin hər iki ölkədəki münaqişənin inkişafı Türkiyənin təhlükəsizliyinə birbaşa təsirləri baxımından oxşarlıqlara malikdir. Son iyirmi ildə İraqda və son iki ildə Suriyada baş verən problemlər Türkiyənin həyati maraqlarına birbaşa təsir göstərir. Buna görə də, ABŞ-ın İraqdakı Birinci və İkinci Əməliyyatları, eləcə də Ərəb Baharı zamanı Suriyada baş verən hadisələrin təhlili yaxın ölkələrin, xüsusən Türkiyənin maraqları və rolu baxımından təhlil edilmişdir. Bu təhlil bu hadisələrin ortaya çıxma prosesini, bu inkişaflara töhfə verən daxili və xarici amilləri və Türkiyənin bölgədəki inkişaflardan necə təsirləndiyini əhatə edir.
Açar sözlər: Yaxın Şərq, Suriya, İraq, münaqişə, üçüncü vasitəçi dövlət, Türkiyə, kompramis.