SEVİNC RUİNTƏN
Bakı Dövlət Universitetinin dosenti
ORCID ID: 0000-0002-8211-1577
ƏSGƏR MƏMMƏDLİ
Bakı Dövlət Universitetinin “Ölkəşünaslıq (Türkiyə üzrə)” ixtisası II kurs magistrantı
ORCİD ID: https://orcid.org/0009-0000-0121-9694
II QARABAĞ MÜHARİBƏSİ KONTEKSTİNDƏ
TÜRKİYƏ-ERMƏNİSTAN MÜNASİBƏTLƏRİNİN TARİXİ TƏKAMÜLÜ:
ANALİTİK BAXIŞ
DOI: https://doi.org/10.36719/2708-065X/113/91-100
Azərbaycanın II Qarabağ müharibəsində qələbəsi, sözün həqiqi mənasında müasir dövr beynəlxalq münasibətlər sistemində mühüm əhəmiyyətli hadisələrdən biri olmuşdur. Belə ki, məsələnin mahiyyəti yalnız itirilmiş torpaqların geri qaytarılması ilə çərçivələnməməlidir. Bu qələbə həmçinin bərabərində yalnız bir bölgə üçün deyil, bütünlükdə dünya miqyasında qüvvələr balansına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə biləcək reallıqlar gətirmişdir. Elmi araşdırmalarda bu məsələlərə fərqli rakurslardan aydınlıq gətirilməsinə cəhd göstərilməkdədir. Bu baxımdan istisna təşkil etməyən hazırki məqalədə bu yeni geosiyasi reallıqlar fonunda Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin inkişaf dinamikası və gələcək perspektivləri təhlil edilmişdir. Məqalədə elmi-siyasi ədəbiyyat və rəsmi sənədlər əsasında tərəflər arasındakı münasibətlərin XI əsrdən etibarən formalaşan ilk təmaslarından günümüzə qədər olan tarixi təkamülü müqayisəli şəkildə təhlil edilmişdir. Araşdırmanın yekununda belə bir qənaətə gəlinmişdir ki, XX əsrin 80-cı illərinin sonundan etibarən Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü, torpaqlarını işğal altında saxlaması məsələsinə münasibətdə Türkiyənin mövqeyi iki dövlət arasındakı münasibətlərdə mövcud olan gərginliklərdən sadəcə biri olmuşdur. Bu gərginliyin aradan qaldırılması, və ya heç olmasa azaldılmasına əngəl olan səbəblər əslində heç ermənilərin yaddaşına məqsədli şəkildə yeridilmiş qondarma “tarixi travma” ilə də bağlı olmamışdır. Problemin mahiyyətini düzgün dərk etmək üçün ona daha geniş rakursdan yanaşılmalıdır. Belə yanaşıldıqda aydın olur ki, iki dövlət arasındakı münasibətlər regional və qlobal maraqların toqquşması kontekstində daha düzgün dəyərləndirilə bilər. Araşdırmalar həmçinin onu da göstərir ki, münasibətlərdəki problemlərə rəğmən, tərəflər arasında əməli nəticə əldə edilməsi üçün də kifayət qədər güclü və müsbət tarixi yaddaş zəmini də mövcuddur. Və məhz bu zəmin II Qarabağ müharibəsindən sonra yaranmış yeni şəraitdə normallaşma prosesi üçün real perspektivlər vəd edir.
Açar sözlər: Türkiyə-Ermənistan münasibətləri, “Sadiq təbəə” (tebaa-i sadıka), 1915-ci il hadisələri, II Qarabağ müharibəsi, Xüsusi nümayəndələr vasitəsilə normallaşma prosesi.